Patiënten

Nierkanker

1.     Nierkanker

Op deze website treft u algemene informatie aan over nierkanker. Omdat de behandeling steeds meer op maat (gepersonaliseerd) gegeven wordt, is het onmogelijk alle afwegingen hier in detail te bespreken. Het is echter wel belangrijk dat u zelf goed begrijpt wat er aan de hand is. Vraag daarom uw behandelteam om uitleg als het u nog niet helemaal duidelijk is. Neem de tijd om tot een goed besluit te komen en vraag desnoods een nieuw gesprek aan. Voor het omgaan met deze ziekte is het belangrijk dat u alles goed begrepen heeft, dat het behandelplan samen met u is opgesteld en dat u daar ook volledig achter kunt staan. Wij zijn er om u te helpen bij het vaststellen van het beste behandelplan.

We spreken van kanker als er een ongeremde groei is van cellen die niets aantrekken van signalen die ons lichaam afgeven om te stoppen met groeien. Er zijn verschillende vormen van nierkanker. De meest voorkomende tumor van de nier bij volwassenen is het niercelcarcinoom (90-95% van de gevallen). De informatie die u hier leest gaat over deze tumor.  

Dagelijks gaan er liters bloed door de nier om de afvalstoffen die ons lichaam produceert via de urine te laten verwijderen. Iedereen heeft 2 nieren die zich achter de buikholte bevinden. Het heeft een boonvormige structuur en is ongeveer 12 cm groot.

 MUMC, urologie, Maastricht, nierLigging van de nieren

Nierkanker geeft in het beginstadium vrijwel geen klachten. Doordat er steeds vaker een echo of ander beeldvormend onderzoek wordt verricht wordt de tumor steeds vaker per toeval ontdekt. Dit geldt in ongeveer 35-50% van de gevallen.

 Symptomen kunnen zijn:

  • bloed in de urine (meestal zonder pijn)
  • voelbare zwelling in de buik
  • pijn in de nierstreek/zij

 De tumor kan ook stoffen aanmaken waarop u lichaam reageert:

  • nachtzweten
  • onverklaarbaar gewichtsverlies
  • moeheidsklachten
  • verlies van eetlust
  • aanhoudende koorts
  • gevoel van lusteloosheid

 Nierkanker kan via de lymfeklieren en of bloed uitzaaiingen geven naar onder andere de lymfeklieren, longen, lever, bot en hersenen.

 Goedaardige aandoeningen

Omdat een goedaardige tumor zich kan voordoen als kanker is het vooraf niet altijd mogelijk vast te stellen wat de precieze aard van de aandoening is. Hierdoor kan het voorkomen dat de nier of een deel van de nier wordt verwijderd en er achteraf sprake blijkt te zijn van een goedaardige aandoening. Meestal betreft het hier een Oncocytoom. Een andere voorkomende goedaardige afwijking is het Angiomyolipoom. Dit is een goedaardige zwelling bestaande uit vet met veel bloedvaten hierin.

 2.     Goede voorbereiding van het gesprek met de arts  

Een bezoek aan het ziekenhuis bij verdenking of bewezen kanker is spannend. Neem bij voorkeur een familielid of goede vriend(in) mee. Twee horen immers meer dan een. Schrijf uw vragen op en zorg dat u een schriftje bij de hand heeft om notities te maken. Vragen die bijvoorbeeld relevant kunnen zijn:  

  • Wat heeft het onderzoek nu precies aangetoond? Vraag eventueel een kopie van het verslag van patholoog of radioloog. Vraag de arts een schets te maken van het probleem.
  • Moet er nog verder onderzoek plaatsvinden, en wat is het doel daarvan?
  • Welke behandelingen worden er voorgesteld, in welke volgorde en op welke termijn? Zijn er alternatieve behandelopties? Welke zijn dat dan? En wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende opties?
  • Wat is het doel van de antitumor behandeling? Curatief (doel is genezing) of palliatief (doel is levensverlenging en klachtvermindering)?
  • Welke ondersteunende behandelingen zijn er mogelijk om de klachten te verminderen (Bijvoorbeeld medicijnen tegen pijn of misselijkheid, bestraling van pijnlijke bothaarden, begeleiding door psycholoog of maatschappelijk werker, fysiotherapie, etc.)

 Uw behandelend arts bepaalt in overleg met u en met het hele team welke onderzoeken er nodig zijn voor het stellen van de diagnose en het opstellen van het behandelplan. Welke onderzoeken en welke behandelingen worden toegepast, hangt onder andere af van uw conditie, leeftijd en het stadium van de ziekte.

 3.     Extra informatie

 Diagnostiek (algemene informatie, geen details)

Wanneer de uroloog vermoedt dat er sprake is van nierkanker zal er aanvullend onderzoek plaatsvinden. De volgende onderzoeken of een combinatie ervan zullen worden verricht. U behandelend arts zal u vertellen welke er gedaan gaan worden.

  • bloed en urineonderzoek
  • echografie
  • CT-scan
  • MRI-scan
  • nierbiopt

 Mocht er een sterke verdenking bestaan op nierkanker dan wordt er een longfoto gemaakt om te kijken of er geen uitzaaiingen zijn. Bij verdenking of uitsluiten van uitzaaiingen naar de botten kan er een botscan worden gemaakt.

Bij een niertumor wordt niet altijd een nierbiopt verricht. U krijgt meestal wel een nierbiopt (hierbij wordt middels echo of CT scan onder lokale verdoving een stukje tumorweefsel verwijderd) als:

  • de aard van de tumor niet geheel duidelijk is.
  • op verschillende plaatsen uitzaaiingen zijn gevonden en in eerste instantie de niertumor niet wordt verwijderd.
  • er onderscheidt gemaakt dient te worden of de tumor als 1ste in de nier is ontstaan of dat het mogelijk een uitzaaiing naar de nier betreft.
  • het operatief verwijderen van de niertumor niet mogelijk is.

 Tijdens de diagnostiekfase komt informatie beschikbaar over:

  • klinische stadium van de ziekte: de grootte van de tumor, aan- of afwezigheid van uitzaaiingen.

 Behandeling

 Het behandelplan hangt af van de volgende gegevens:

  • leeftijd van de patiënt
  • grote en lokalisatie van de niertumor
  • wel of geen uitzaaiingen
  • lichamelijke conditie van de patiënt
  • nierfunctie/ restfunctie na eventuele behandeling

Uw behandelend arts maakt samen met een aantal andere specialisten een behandelplan voor u tijdens het multidisciplinair overleg. Het is onmogelijk om alle afwegingen hier in detail te bespreken. Daarnaast kan uw situatie afwijken van de hieronder geschetste behandeling.

 Curatief (met oog op genezing)

 Actief volgen

Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat kleinere niertumoren op oudere leeftijd niet altijd levensbedreigend zijn. Doordat er steeds vaker röntgenonderzoek wordt verricht zien we meer kleine tumoren in de nier. Afhankelijk van leeftijd, lichamelijke conditie van de patiënt en wensen van de patiënt kan worden besloten om de tumor niet direct te behandelen maar actief de tumor  te vervolgen middels röntgenonderzoek. Mocht de tumor in de loop van de tijd veranderen dan kan er in een later stadium als nog worden besloten om in te grijpen.

 Operatie

Wanneer de conditie van de patiënt het toelaat is opereren de gouden standaard bij de behandeling van niertumoren. Indien mogelijk wordt er altijd getracht om niersparend te opereren. Dat wil zeggen dat alleen de tumor wordt verwijderd om zo veel mogelijk rest nierweefsel te behouden. Het kan zijn dat de tumor hiervoor te groot is of op een plaats zit dat het technisch niet mogelijk is om alleen de tumor te verwijderen. In deze gevallen zal de gehele nier worden verwijderd.

Er zijn verschillende operatietechnieken om aan uw nier te worden geopereerd. Dit kan door middel van de kijkbuisoperatie, Da Vinci operatie robot of open chirurgie. Bij de kijkbuisoperatie als Da Vinci robot vindt de operatie aan de nier via kleine sneetjes in de buik plaats.

  Verwijdering van een gedeelte van de nier

Cryotherapie/ Radio Frequency Ablation

Bij tumoren kleiner dan 4 cm kan men in sommige centra  Deze behandeling wordt gedaan indien operatie niet mogelijk is of als er een noodzaak is om zo niersparend mogelijk te behandelen. Tijdens deze ingreep worden er of wel via röntgenonderzoek rechtstreeks via de huid naalden in de tumor gebracht dan wel via een kijkbuisoperatie naalden in de tumor gebracht. Dit gebeurd onder verdoving. Via deze naalden wordt door bevriezing (Cryotherapie) of door opwarming (Radio Frequency Ablation, RFA) de tumorcellen vernietigd.

 

Palliatief (genezing is niet meer mogelijk, behandeling is gericht op kwaliteit en levensverlenging)

Wanneer er uitzaaiingen zitten in verschillende organen is in opzet genezende behandeling niet meer mogelijk.

 Operatie

Er zijn situaties waarbij we toch opereren ondanks dat genezing niet meer mogelijk is. Te weten:

  • om klachten van doorgroei naar de organen rond de tumor te verhelpen
  • u vaak en veel bloed plast. In sommige gevallen worden alleen de bloedvaten naar de nier dicht gemaakt. Dit kan ook  door de radioloog worden gedaan middels een kleine snee in de lies waardoor toegang wordt verkregen naar de vaten.
  • om er voor te zorgen dat de palliatieve behandeling met systeemtherapie mogelijk beter aanslaat.

 Bestraling

Bestraling wordt ook wel radiotherapie genoemd. Meestal gebeurd dit als u uitzaaiingen naar de hersenen of botten heeft. Doel is om pijn te bestrijden en klachten van de uitzaaiingen te verminderen. Meestal is een korte serie bestralingen genoeg.

 Systeem therapie

Bij uitgezaaide nierkanker gebruiken we,  in tegenstelling tot veel andere uitgezaaide kwaadaardige tumoren, geen chemotherapie. Nierkankercellen is namelijk vrij ongevoelig voor chemotherapie. Voor de behandeling van uitgezaaide nierkanker gebruiken we angiogeneseremmers, celcyclus-remmende medicijnen en immunotherapie.

 Angiogeneseremmers

Deze medicijnen zorgen ervoor dat de vorming van  nieuwe bloedvaten, die nodig zijn om de kanker te laten groeien, worden geremd. Bloedvaten zijn nodig voor het aanleveren van zuurstof en bouwstoffen naar de cel en voor het afvoeren van afvalstoffen. Zonder bloed toe- en afvoer kunnen cellen niet groeien. Omdat niertumoren uit goed doorbloed weefsel bestaan is nierkanker hier goed mee te behandelen.

Voorbeelden van angiogeneseremmers zijn:

  • sunitinib
  • bevacizumab
  • sorafenib
  • pazopanib

 Celcyclus-remmende medicijnen

Deze medicijnen hebben effect op de processen in de cel. Ze kunnen ervoor zorgen dat de cellen van de tumor niet meer groeien, delen of dat de cellen dood gaan. Dit remt de tumorgroei. De tumor verdwijnt meestal niet helemaal.

Voorbeelden van celcyclus-remmende medicijnen zijn:

  • everolimus
  • temsirolimus

 Mogelijke bijwerkingen van angiogeneseremmers/celcyclus-remmende medicijnen

  • buikpijn/ diarree
  • bloedarmoede, te kort aan witte bloedlichaampjes (kwetsbaarder voor infecties), te kort aan bloedplaatjes (kwetsbaarder voor bloedingen)
  • gewichtsafname
  • hand-voetsyndroom: pijnlijke, rode en gezwollen handen en voeten die kunnen tintelen of doof aanvoelen. Soms gepaard met schilvering van de huid
  • misselijkheid/ braken
  • vermoeidheid

 Immunotherapie

Dit medicijn zorgt er voor dat het afweersysteem wordt gestimuleerd om kankercellen aan te vallen. Hiermee worden de uitzaaiingen teruggedrongen. Maar een klein deel van de patiënten leeft ook langer dankzij de immunotherapie. Om dit medicijn te krijgen moet u in goede lichamelijke conditie zijn. Interferon-alfa is een medicijn dat hiervoor wordt gebruikt.

Mogelijke bijwerkingen

  • griepachtige verschijnselen
  • koorts
  • misselijkheid/ braken/ diaree
  • vermoeidheid
  • slapeloosheid

 Erfelijkheid en nierkanker

Bij ongeveer 2% van de mensen die nierkanker hebben is de ziekte ontstaan door een erfelijke aanleg. Er zijn verschillende zeldzame erfelijke aandoeningen waarbij een niercelcarcinoom kan ontstaan:

  • de ziekte van Von Hippel-Lindau (VHL)
  • het Hereditair (erfelijk) Papillair Niercelcarcinoom
  • Bird-Hogg-Dube syndroom (BHD)
  • Wilms tumor (vorm van kinderkanker. Voor meer informatie vindt u onder aan de pagina een link naar de VOKK en de SKION)

De ziekte van Von Hippel-Lindau (VHL) is een zeldzame erfelijke ziekte. Bij VHL kunnen verschillende gezwellen ontstaan op meerdere plaatsen in het lichaam, bijvoorbeeld niercelcarcinoom.

Het erfelijk papillair niercelcarcinoom uit zich alleen in de vorm van niercelkanker.

BHD is een zeldzame erfelijke aandoening. Mensen met BHD hebben vooral last van goedaardige huidafwijkingen: bobbeltjes op het gezicht, de hals en het bovenste deel van de romp. Bij BHD kunnen verschillende typen goedaardige en kwaadaardige niertumoren ontstaan, waaronder niercelcarcinoom.

Personen met een erfelijke niertumor syndroom moeten jaarlijks gecontroleerd  worden.

 Cijfers en feiten

In Nederland is het aantal nieuwe gevallen van patiënten met nierkanker van 1990 tot 2013 toegenomen.  In 1990 bedroeg het aantal nieuwe gevallen 1304 en in 2013 2440.  Deze stijging komt onder andere door het toegenomen gebruik van röntgendiagnostiek en vergrijzing van de bevolking.   De ziekte komt vaker bij mannen voor dan vrouwen. Gedurende deze periode is de kans op overleving van niertumoren met ongeveer 10% toegenomen. Helaas sterven er jaarlijks zo’n 1000 patiënten aan de gevolgen van nierkanker. 

 Nuttige websites

https://www.allesoverurologie.nl/mannen/nierkanker

https://www.kanker.nl/bibliotheek/nierkanker/wat-is/343-nierkanker

https://www.kanker.nl/organisaties/vereniging-waterloop